Wyznaczenie pracowników do udzielania pierwszej pomocy nie jest formalnością, którą można zakończyć podpisaniem jednego zarządzenia. Pracodawca musi zorganizować sprawnie działający system obejmujący odpowiednią liczbę przeszkolonych osób, dostępne wyposażenie, obsługę apteczek na każdej zmianie oraz skuteczne przekazanie informacji całemu zespołowi.
Kto ma obowiązek wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy?
Obowiązek dotyczy pracodawcy zatrudniającego pracowników. Kodeks pracy wymaga, aby pracodawca:
- zapewnił środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach,
- wyznaczył pracowników do udzielania pierwszej pomocy,
- wyznaczył pracowników do działań związanych ze zwalczaniem pożarów i ewakuacją,
- zapewnił możliwość łączności ze służbami zewnętrznymi, w szczególności z ratownictwem medycznym i ochroną przeciwpożarową.
Zakres tych obowiązków określa art. 209¹ Kodeksu pracy.[1]
Przepisy posługują się określeniem „wyznaczeni pracownicy”. Oznacza to, że samo zawarcie umowy z zewnętrzną firmą medyczną, ochroną obiektu albo specjalistą ds. BHP nie zastępuje właściwego zorganizowania pierwszej pomocy wewnątrz zakładu.
Ilu pracowników należy wyznaczyć?
Kodeks pracy nie wprowadza jednej minimalnej liczby odpowiedniej dla wszystkich firm. Nie można więc przyjąć zasady, że w każdym zakładzie wystarczy jedna osoba albo że zawsze muszą to być co najmniej dwie osoby.
Liczba wyznaczonych pracowników, ich szkolenie i wyposażenie powinny uwzględniać:
- rodzaj i zakres prowadzonej działalności,
- liczbę pracowników oraz innych osób przebywających na terenie zakładu,
- rodzaj i poziom występujących zagrożeń,
- liczbę zmian roboczych, budynków, pięter, hal i wydzielonych stref,
- pracę w terenie, na budowach lub w rozproszonych zespołach,
- urlopy, zwolnienia lekarskie, delegacje i inne przewidywalne nieobecności,
- czas potrzebny na dotarcie do poszkodowanego.
Jedna przeszkolona osoba może okazać się organizacyjnie niewystarczająca nawet w niewielkiej firmie. W dniu jej urlopu, choroby albo pracy poza siedzibą zakład może pozostać bez odpowiedniego zabezpieczenia. Z tego powodu warto wyznaczyć zastępców i zaplanować obsadę tak, aby pomoc była dostępna przez cały czas wykonywania pracy.
Jak dobrać liczbę wyznaczonych osób do organizacji pracy?
| Sytuacja w zakładzie | Co należy uwzględnić? | Praktyczne rozwiązanie |
|---|---|---|
| Niewielkie biuro pracujące na jedną zmianę | Liczbę obecnych osób, układ pomieszczeń, obecność gości oraz przewidywane nieobecności pracowników. | Wyznaczenie osoby podstawowej i odpowiednio przygotowanego zastępcy. |
| Produkcja albo magazyn pracujący zmianowo | Ryzyko urazów, rozległość hali, liczbę zmian i rozmieszczenie apteczek. | Zapewnienie przeszkolonej obsługi na każdej zmianie i w każdej wymagającej tego części zakładu. |
| Firma działająca w kilku lokalizacjach | Rzeczywistą obecność pracowników w każdym oddziale, a nie tylko łączną liczbę zatrudnionych. | Odrębne zabezpieczenie każdej lokalizacji i aktualne listy osób dostępnych na miejscu. |
| Praca terenowa lub budowlana | Zmieniające się miejsce pracy, zasięg telefonu, dojazd służb oraz ryzyko ciężkich urazów. | Wyznaczenie osób w poszczególnych zespołach oraz zapewnienie mobilnych apteczek i skutecznej łączności. |
| Zakład o podwyższonym ryzyku | Maszyny, substancje chemiczne, prace na wysokości, energię elektryczną i możliwość wystąpienia kilku osób poszkodowanych. | Większa liczba przeszkolonych osób, szkolenie ukierunkowane na zagrożenia oraz właściwie wyposażone punkty pierwszej pomocy. |
Tabela przedstawia sposób planowania, a nie ustawowe minima liczbowe. Ostateczne rozwiązanie powinno wynikać z oceny ryzyka zawodowego, organizacji zakładu oraz konsultacji z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.
Jakie szkolenie musi przejść wyznaczony pracownik?
Wyznaczona osoba musi być przeszkolona w udzielaniu pierwszej pomocy. Jednocześnie ogólne przepisy BHP nie określają jednego obowiązkowego programu, liczby godzin ani uniwersalnego terminu ważności takiego szkolenia. Zakres przygotowania powinien odpowiadać zagrożeniom występującym w danym zakładzie.
Praktyczne szkolenie powinno obejmować co najmniej:
- bezpieczną ocenę miejsca zdarzenia,
- ocenę przytomności i prawidłowego oddechu,
- wezwanie pomocy i przekazanie informacji dyspozytorowi,
- resuscytację krążeniowo-oddechową,
- użycie automatycznego defibrylatora zewnętrznego, jeżeli znajduje się w zakładzie,
- postępowanie przy krwotokach, oparzeniach, urazach i zadławieniu,
- reakcję na zagrożenia charakterystyczne dla stanowisk w danej firmie,
- korzystanie z wyposażenia zakładowych apteczek i punktów pierwszej pomocy.
Przepisy nie wymagają, aby każdy wyznaczony pracownik ukończył kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy i posiadał tytuł ratownika. Kwalifikowana pierwsza pomoc jest odrębnym, bardziej rozbudowanym systemem szkolenia. W typowym zakładzie pracy wymagane jest przeszkolenie adekwatne do zagrożeń i zadań powierzonych pracownikowi.
Apteczka a punkt pierwszej pomocy – to nie zawsze to samo
Pracodawca ma obowiązek zapewnić sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy oraz odpowiednie środki. Ogólne przepisy BHP rozróżniają apteczki i punkty pierwszej pomocy.[2]
- Apteczki powinny znajdować się w poszczególnych wydziałach lub oddziałach zakładu, odpowiednio do jego organizacji i zagrożeń.
- Punkty pierwszej pomocy należy zapewnić w wydziałach lub oddziałach, w których wykonywane są prace powodujące duże ryzyko wypadku albo związane z określonym narażeniem na substancje stwarzające zagrożenie ze względu na ostre działanie toksyczne.
Liczbę, usytuowanie i wyposażenie apteczek oraz punktów pierwszej pomocy należy ustalić w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnieniem rodzaju i nasilenia zagrożeń.
Nie istnieje jedna ustawowa lista wyposażenia właściwa dla każdego zakładu. Innych środków może potrzebować biuro w Toruniu, innych zakład produkcyjny, warsztat samochodowy, gospodarstwo rolne czy firma budowlana. Wyposażenie powinno być okresowo kontrolowane pod względem kompletności, stanu opakowań i terminów przydatności.
Kto ma obsługiwać apteczki na poszczególnych zmianach?
Obsługa punktów pierwszej pomocy i apteczek na każdej zmianie powinna zostać powierzona wyznaczonym pracownikom przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy. Oznacza to, że lista nie może obejmować wyłącznie osób pracujących na porannej zmianie, jeżeli zakład funkcjonuje również po południu lub w nocy.
Wyznaczony pracownik powinien wiedzieć:
- gdzie znajdują się apteczki, punkty pierwszej pomocy i AED,
- jak uzyskać do nich natychmiastowy dostęp,
- jak wezwać służby ratunkowe i podać dokładny adres lub miejsce zdarzenia,
- kto przejmuje jego zadania podczas nieobecności,
- jak zgłosić wykorzystanie wyposażenia i potrzebę jego uzupełnienia.
Apteczka zamknięta w pomieszczeniu, do którego podczas części zmiany nikt nie ma klucza, nie zapewnia skutecznego systemu pierwszej pomocy. Podobnie lista osób, na której widnieją byli pracownicy albo osoby przeniesione do innej lokalizacji, nie spełnia swojej funkcji.
Jak poinformować pracowników o wyznaczonych osobach?
Pracodawca musi przekazać zespołowi informacje o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji. Informacja powinna obejmować:
- imię i nazwisko wyznaczonego pracownika,
- miejsce wykonywania przez niego pracy,
- numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej.
Obowiązek przekazania tych danych wynika z art. 207¹ Kodeksu pracy.[3] Informacje można dodatkowo przekazywać podczas szkolenia BHP, w intranecie, instrukcji awaryjnej albo na tablicach informacyjnych.
Niezależnie od wybranych kanałów komunikacji przy punktach pierwszej pomocy i apteczkach, w widocznych miejscach, powinny znajdować się:
- instrukcje udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku,
- aktualne wykazy pracowników wyznaczonych do obsługi tych punktów i apteczek.
Lista powinna być aktualizowana po zmianie zatrudnienia, grafiku, numeru telefonu, stanowiska albo lokalizacji wyznaczonej osoby.
Czy ta sama osoba może odpowiadać za pierwszą pomoc i ewakuację?
Przepisy rozróżniają oba zadania, ale nie wprowadzają ogólnego zakazu powierzenia ich temu samemu pracownikowi. Takie rozwiązanie może być zastosowane, jeżeli dana osoba została właściwie przygotowana, a organizacja pracy zapewnia realną możliwość wykonania obu funkcji.
W większym zakładzie łączenie wielu ról w rękach jednej osoby może jednak powodować problem. Podczas zdarzenia pracownik odpowiedzialny za pierwszą pomoc może zajmować się poszkodowanym i jednocześnie nie być w stanie koordynować innych działań. Podział obowiązków powinien więc wynikać ze scenariuszy awaryjnych i oceny ryzyka, a nie wyłącznie z chęci ograniczenia liczby osób szkolonych.
Pierwsza pomoc w miejscu, w którym pracuje kilka firm
Na budowach, w centrach logistycznych, zakładach przemysłowych i obiektach usługowych często jednocześnie pracują osoby zatrudnione przez różnych pracodawców. Pracodawcy muszą wtedy współpracować, ustalić zasady postępowania przy zagrożeniach i wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad BHP.[4]
Wyznaczenie wspólnego koordynatora nie zwalnia jednak żadnego z pracodawców z odpowiedzialności za bezpieczeństwo własnych pracowników. Przed rozpoczęciem prac warto jednoznacznie ustalić:
- kto udziela pierwszej pomocy w poszczególnych strefach,
- gdzie znajdują się apteczki, punkty pierwszej pomocy i AED,
- kto wzywa służby i kto kieruje je do miejsca zdarzenia,
- jaki adres i dane obiektu należy przekazać dyspozytorowi,
- jak informowane są osoby nowo wchodzące na teren zakładu.
Najczęstsze błędy organizacyjne
- wyznaczenie jednej osoby bez zapewnienia zastępstwa na czas jej nieobecności,
- brak przeszkolonej osoby na części zmian roboczych,
- wyznaczenie osoby pracującej w innym budynku lub regularnie poza zakładem,
- traktowanie zewnętrznej obsługi medycznej jako zamiennika osób wyznaczonych spośród pracowników,
- brak konsultacji z lekarzem przy ustalaniu liczby, rozmieszczenia i wyposażenia apteczek,
- niedostępna, nieoznakowana lub nieuzupełniona apteczka,
- nieaktualny wykaz nazwisk i numerów kontaktowych,
- szkolenie ograniczone do teorii, bez ćwiczeń praktycznych,
- brak prostego sposobu wezwania służb i przekazania dokładnej lokalizacji zdarzenia.
Lista kontrolna dla pracodawcy
- Sprawdź liczbę zmian, lokalizacji i wydzielonych stref pracy.
- Przeanalizuj ocenę ryzyka zawodowego i możliwe scenariusze wypadkowe.
- Wyznacz odpowiednią liczbę pracowników oraz zastępców.
- Zapewnij szkolenie praktyczne dopasowane do zagrożeń zakładu.
- Ustal z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną liczbę, rozmieszczenie i wyposażenie apteczek oraz punktów pierwszej pomocy.
- Zapewnij obsługę apteczek i punktów pierwszej pomocy na każdej zmianie.
- Umieść przy apteczkach aktualne instrukcje oraz wykazy wyznaczonych pracowników.
- Przekaż zespołowi imiona, nazwiska, miejsca pracy i dane kontaktowe tych osób.
- Sprawdź dostępność telefonu oraz poprawność adresu przekazywanego służbom ratunkowym.
- Regularnie aktualizuj dokumentację, listy i wyposażenie oraz organizuj ćwiczenia przypominające.
Konsekwencje braku właściwej organizacji
Nieprzestrzeganie przepisów i zasad BHP przez osobę odpowiedzialną za stan bezpieczeństwa albo kierującą pracownikami może stanowić wykroczenie zagrożone grzywną od 2 000 do 60 000 zł.[5] Wysokość i rodzaj konsekwencji zależą od okoliczności konkretnej sprawy, stwierdzonych naruszeń oraz ich skutków.
Najpoważniejszym ryzykiem nie jest jednak sama kontrola. Źle zorganizowana pierwsza pomoc oznacza utratę cennego czasu, chaos podczas wypadku i większe zagrożenie dla zdrowia lub życia poszkodowanego.
Sprawdź organizację pierwszej pomocy w swojej firmie
Pomagam pracodawcom z Torunia, powiatu toruńskiego i całego województwa kujawsko-pomorskiego prawidłowo wyznaczyć pracowników, dobrać liczbę osób do zmian i zagrożeń, przygotować dokumentację, instrukcje oraz aktualne wykazy przy apteczkach.
Telefon:
663 772 050
E-mail:
kontakt@bezpiecznikmk.pl
Audyt organizacji pierwszej pomocy można połączyć z przeglądem oceny ryzyka zawodowego, instrukcji awaryjnych, oznakowania oraz pozostałych elementów systemu BHP.
Podstawy prawne
- Art. 209¹ § 1–4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – obowiązek zapewnienia środków, wyznaczenia pracowników, łączności ze służbami zewnętrznymi oraz dostosowania liczby, szkolenia i wyposażenia do zagrożeń. ↩
- § 44 ust. 1–4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – wymagania dotyczące systemu pierwszej pomocy, apteczek, punktów pierwszej pomocy, ich obsługi oraz oznakowania. ↩
- Art. 207¹ § 1 pkt 3 i § 2 Kodeksu pracy – obowiązek poinformowania pracowników o osobach wyznaczonych oraz przekazania ich imienia i nazwiska, miejsca wykonywania pracy i danych kontaktowych. ↩
- Art. 208 § 1–3 Kodeksu pracy – zasady współpracy pracodawców, których pracownicy wykonują pracę jednocześnie w tym samym miejscu. ↩
- Art. 283 § 1 Kodeksu pracy – odpowiedzialność za nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. ↩
Stan prawny: 19 sierpnia 2026 r. Artykuł uwzględnia Kodeks pracy oraz ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w brzmieniu obowiązującym w tym dniu. Przepisy branżowe mogą przewidywać dodatkowe wymagania dotyczące liczby przeszkolonych osób, wyposażenia albo organizacji pierwszej pomocy.
Potrzebujesz pomocy w tym temacie?
Skontaktuj się ze mną, chętnie odpowiem na Twoje pytania i przedstawię najlepsze rozwiązanie dla Ciebie lub Twojej firmy.
Napisz do mnie